Παραδοχή ήττας με πρωθυπουργική... βούλα

Η ομιλία του Γιώργου Παπανδρέου στη ΔΕΘ επισφράγισε και επισήμως την παραδοχή ότι το οικονομικό μοντέλο που ακολουθήθηκε τους τελευταίους 10 μήνες έχει αποτύχει και ότι η πραγματική οικονομία οδηγείται σε βαθύτερη ύφεση. Οι εξαγγελίες ήταν πολύ κατώτερες του αναμενόμενου, αν ο πήχης των προσδοκιών ήταν ήδη στα τάρταρα. Το «Π» είχε γράψει από τον Αύγουστο ότι η τρόικα έθεσε βέτο σε οποιεσδήποτε προσπάθειες της κυβέρνησης να προχωρήσει σε στοχευμένες παροχές, καθώς ο προϋπολογισμός βρίσκεται σε οριακό σημείο. Πάντως, από τη Θεσσαλονίκη ο πρωθυπουργός δήλωσε και επισήμως ότι αρχίζει το ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας, αν και η είδηση πέρασε στα ψιλά. Άνοιξε τον δρόμο για τις συνοπτικές (και ίσως αντικρουόμενες με το ελληνικό δίκαιο) διαδικασίες για μεγάλες επενδύσεις.

Αυτά για να καλύψουν τον πανικό που προκαλεί η έλλειψη εσόδων. Βεβαίως, είναι απορίας άξιον πώς γίνεται, μετά τον βομβαρδισμό από φοροεισπρακτικά μέτρα, αιματηρές περικοπές σε μισθούς και συντάξεις, αλλαγές σε ασφαλιστικό και εργασιακό, η βιωσιμότητα του μνημονίου, και συνεπώς και της ελληνικής οικονομίας, να εξαρτάται από τα έσοδα.

Εάν αυτό ήταν το ζητούμενο, τότε γιατί δεν εφαρμοζόταν ένα μοντέλο προσαρμοσμένο στη λογική των εσόδων εξ αρχής; Η τοποθέτηση του Γιώργου Παπανδρέου από το ίδιο βήμα πέρυσι δείχνει ξεκάθαρα ότι ο ίδιος θεωρεί το μοντέλο που εφάρμοσε καταστροφικό. Ιδού τι είπε:

«Κυρίες και κύριοι, η πρόταση που ακούσαμε πριν από μια εβδομάδα (σ.σ.: από την κυβέρνηση της Ν.Δ.) ήταν και είναι καταστροφική για τη χώρα. Αν σήμερα παγώσουμε τους μισθούς, θα παγώσουμε την αγορά. Αν αυξήσουμε τους φόρους στη μεσαία τάξη, θα μειώσουμε την αγοραστική της δύναμη, θα βαθύνουμε την ύφεση, θα μειώσουμε τα έσοδα του κράτους. Και θα επέλθει ο φαύλος κύκλος της κατάρρευσης. Χρειάζεται αντίθετα να στηρίξουμε την οικονομική δραστηριότητα, τον τζίρο της αγοράς. Να μπει μπροστά η μηχανή. Γι’ αυτό και θα θέσουμε σε άμεση εφαρμογή, στις πρώτες 100 ημέρες, ένα σχέδιο εξόδου της χώρας από την κρίση».

Με το που ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας, έναν μήνα μετά δηλαδή, έπραξε ακριβώς αυτά που θεωρούσε καταστροφικά. Και δεν υπάρχει δικαιολογία ότι «δεν ήξερε». Ο ίδιος ο πρωθυπουργός παραδέχθηκε πως είχε ενημερωθεί από την Τράπεζα της Ελλάδος ότι το έλλειμμα ήταν διπλάσιο. Παραδέχθηκε μάλιστα ότι γνώριζε την επιστολή που έστειλε το Eurogroup τον Μάιο του 2009 στην τότε κυβέρνηση της Ν.Δ., στην οποία οι εταίροι μας έκρουαν τον κώδωνα του κινδύνου για τα δημοσιονομικά της χώρας.

Συνεπώς ή παραπλάνησε τον λαό με τις περυσινές του εξαγγελίες ή γνώριζε εκ των προτέρων ότι ο δρόμος οδηγεί στο ΔΝΤ. Δεν υπάρχουν ευθύνες που η κυβέρνηση υιοθέτησε ένα οικονομικό μοντέλο στο οποίο όχι μόνο δεν πίστευε, αλλά θεωρούσε αποτυχημένο; Διότι η ένταξή μας στον μηχανισμό στήριξης είναι ένα πράγμα και η κατάρτιση των μέτρων και των αποφάσεων του μνημονίου είναι άλλο, στο οποίο η κυβέρνηση έχει μεγάλο μερίδιο ευθύνης.

Μέσα σε έναν χρόνο έγιναν τραγικά λάθη, γκάφες αλλά και προχειρότητες, οι οποίες στοίχισαν στη χώρα και μπορούν πλέον να ερμηνευθούν με δύο τρόπους:

1.Η κυβέρνηση ήταν άπειρη, το οικονομικό επιτελείο ακόμη πιο άπειρο (από τον υπουργό μέχρι τους στενούς του συνεργάτες, που δεν έχουν προϋπηρεσία, αλλά κλήθηκαν να βγάλουν τη χώρα από μια πρωτόγνωρη κρίση). Οι αποφάσεις καθυστερούσαν, τα μέτρα ήταν σκληρά και αμφιλεγόμενα και οι ιθύνοντες δεν μπορούσαν να κάνουν σωστές προβλέψεις.

Τα αποτελέσματα της ανευθυνότητας αυτής τα βιώνουμε τώρα. Τον Οκτώβριο του 2009 ανέλαβε ένα κυβερνητικό σχήμα που ίσως θα μπορούσε να «τρέξει» μια στρωμένη χώρα όπως η Σουηδία και όχι μια χώρα χωμένη σε μια άνευ προηγουμένου κρίση. Ο πρωθυπουργός και οι στενοί του συνεργάτες γνώριζαν πολύ καλά, πριν από τις εκλογές, την έκβαση των γεγονότων και την ένταξή μας στην επιτήρηση του ΔΝΤ και της Ε. Ε. Πλέον, όπως όλα δείχνουν, η ερμηνεία αυτή κερδίζει έδαφος. Δεν εξηγείται διαφορετικά πώς είναι δυνατό ένας μέσος οικονομολόγος να ήταν σε θέση να προβλέψει τις συνέπειες του μνημονίου και κανείς στην κυβέρνηση να μην το έπαιρνε... χαμπάρι! Η αντίστροφη μέτρηση άρχισε με την απόφαση για απογραφή, που σε μία νύχτα εκτόξευσε το έλλειμμα από το 6% στο 13%. Ποιος επέλεξε τη δίοδο αυτή, που θα έφερνε την εκτόξευση των σπρεντ, τον πανικό στις αγορές και την παράδοσή μας στην τρόικα; Όποιος και αν το πρότεινε (ίσως δεν μάθουμε ποτέ) γνώριζε ότι έτσι άνοιγε η πόρτα του ΔΝΤ, συνεπώς και της πλήρους απορρύθμισης του ελληνικού κοινωνικού μοντέλου (που φαίνεται ότι ήταν και το ζητούμενο).

Υπήρχε εναλλακτική...

Πληθαίνουν οι φωνές πλέον, όχι μόνο στο εσωτερικό αλλά και στο εξωτερικό, ότι υπήρχε εναλλακτική λύση. Οι καλά γνωρίζοντες στις Βρυξέλλες αναφέρουν στο «Π» ότι «εάν δεν γινόταν η απογραφή, που ανάγκασε τις αγορές να κλείσουν την πόρτα στην Ελλάδα, οι αναπροσαρμογές στο έλλειμμα και το χρέος θα γίνονταν μεν, αλλά με ρυθμούς... Βρυξελλών». Όπως εξηγεί αρμόδιο στέλεχος, τόσο η Κομισιόν όσο και η Γιούροστατ «είχαν λερωμένη τη φωλιά τους καθώς δέχονταν τα ελλιπή στοιχεία τόσα χρόνια».

«Κανείς αξιωματούχος, ιδιαίτερα ο Ζοζέ Μπαρόζο, δεν ήθελε να χρεωθεί την απογραφή. Ήταν διατεθειμένοι να αναπροσαρμόσουν τα ελληνικά στοιχεία σταδιακά. Παράλληλα θα λαμβάνονταν αυστηρά δημοσιονομικά μέτρα για την εξυγίανση στο πλαίσιο της επιτήρησης του Συμφώνου Σταθερότητας», αναφέρει κοινοτικός παράγοντας.

Σε καμία περίπτωση, όμως, λένε στις Βρυξέλλες, τα μέτρα δεν θα ήταν τόσο αυστηρά, τα χρονοδιαγράμματα τόσο σφιχτά και οι δεσμεύσεις τόσο επιβλαβείς για τη χώρα. Και κυρίως δεν θα επικρατούσε η λογική της παράδοσης νευραλγικών τομέων της οικονομίας σε ξένα συμφέροντα.

«Ενδεχομένως ο δανεισμός να ήταν λίγο τσουχτερός, όμως ακόμα και τώρα η Ελλάδα δεν έχει γλιτώσει τον κίνδυνο και υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο, με την επιστροφή στις αγορές, ο δανεισμός να παραμείνει ακριβός», προσθέτει η ίδια πηγή.

Το χρέος φέρνει αναδιάρθρωση

Κατά τον πρωθυπουργό, τα σκληρά μέτρα λήφθηκαν για να αποφύγουμε την ελεγχόμενη πτώχευση, την οποία χαρακτήρισε «καταστροφική» για τη χώρα. Στην πραγματικότητα, όμως, τόσο οι διεθνείς όσο και οι εγχώριοι αναλυτές βλέπουν ότι σε έναν χρόνο από τώρα μπορεί να βρισκόμαστε στον ίδιο παρονομαστή, παρά τα μέτρα. Ο πρώην υπουργός Οικονομίας της Γερμανίας Πέερ Στάινμπρουκ ήταν – για ευνόητους λόγους – ξεκάθαρος:

«Η Ελλάδα δεν θα μπορέσει να ορθοποδήσει χωρίς αναδιάρθρωση των δανείων της. Θα ήταν σοβαρό λάθος, λαμβάνοντας υπόψη τα συμφέροντα ορισμένων τραπεζών, να αναβάλλεται διαρκώς και εις βάρος των φορολογουμένων το αναπόφευκτο. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος από το να απαλλάξουν τη χώρα οι πιστωτές από ένα μέρος των χρεών της, παρατείνοντας τον χρόνο αποπληρωμής, χαρίζοντας τα τοκοχρεολύσια ή, όπως είναι ο τεχνικός όρος, εφαρμόζοντας ένα haircut», δήλωσε στο γερμανικό περιοδικό «Spiegel». Από πού πηγάζει η βεβαιότητά του; Από το γεγονός ότι σε έναν χρόνο από τώρα, όταν θα έχουν εφαρμοστεί όλες οι σκληρές και επώδυνες αλλαγές, το δημόσιο χρέος της χώρας θα συνεχίσει να βρίσκεται σε επίπεδα ρεκόρ. Κατά παράξενο τρόπο, παραβλέπεται συνεχώς η πρόβλεψη του μνημονίου για σταδιακή αύξηση του ελληνικού χρέους πάνω από το 150% του ΑΕΠ μέχρι το 2014. Περνάει σε δεύτερη μοίρα, αν και όλοι γνωρίζουν πολύ καλά ότι το πρώτο στοιχείο που θα κοιτάξουν οι αγορές όταν θα προχωρήσουμε σε εκδόσεις ομολόγων, είναι το επίπεδο του χρέους.

Αυτά διαβλέπουν οι Γερμανοί και προωθούν χωρίς περιστροφές την πρότασή τους για ελεγχόμενη πτώχευση, σε συνδυασμό με τη σφιχτή οικονομική διακυβέρνηση της Ευρωζώνης από μια μικρή ομάδα χωρών, της οποίας θα προΐσταται η Γερμανία. Τα σχέδιά τους αναμένεται να ξεδιπλωθούν στη σύνοδο κορυφής αρχηγών κρατών της Ε.Ε. τον Οκτώβριο.

Ήδη το γερμανικό υπουργείο Οικονομικών σκοπεύει να θέσει το θέμα στο συμβούλιο υπουργών Οικονομίας της Ευρωζώνης που θα προηγηθεί της συνόδου. Αυτός είναι και ο λόγος που άνοιξαν πόλεμο με το ΔΝΤ, το οποίο οι ίδιοι έφεραν στην πόρτα της Ευρωζώνης. Έχει αρχίσει μια διαπάλη για το ποιος θα επιβληθεί και οι Γερμανοί βλέπουν ότι το ΔΝΤ κερδίζει έδαφος. Διότι στο ενδεχόμενο μιας αναδιάρθρωσης του χρέους πιο εύκολα θα βρούμε «στήριξη» (αποκλειστικά ενδεχομένως) στο ΔΝΤ παρά στη χαοτική Ε.Ε.

Και γιατί έγιναν όλα αυτά, θα διερωτηθεί κάποιος. Η απάντηση είναι ότι με αυτό τον τρόπο θα πουληθεί δημόσια περιουσία που υπό άλλες συνθήκες δεν θα επωλείτο. Καταργήθηκαν εργασιακά και ασφαλιστικά δικαιώματα ώστε να δουλεύουμε περισσότερο, να πληρωνόμαστε λιγότερο και οι εργοδότες θα έχουν τον πρώτο λόγο για το εργασιακό μας καθεστώς, με εύκολες απολύσεις, μικρές αποζημιώσεις και αδύναμη συντεχνιακή επιρροή.

Θα παραδοθούν – διά του... «ανοίγματος» – στους ξένους επαγγέλματα και αγορές των οποίων το άνοιγμα μέχρι τώρα ήταν... casus belli. Θα ανοίξει η πίτα για τους ξένους στην ενέργεια, τον τουρισμό, το εμπόριο και τις εν γένει ιδιωτικοποιήσεις. Κοινώς, όπως λέει με υπερηφάνεια ο πρωθυπουργός, θα γίνουμε μια καινούργια Ελλάδα. Βγαλμένη από τους χειρότερους εφιάλτες μας...

Χαμηλούς τόνους αλλά και μέτρα

Οι νέοι εξονυχιστικοί έλεγχοι της τρόικας έχουν στόχο να διαπιστωθεί πόσο έξω μπορεί να πέσει ο στόχος των εσόδων, ώστε να αποφασιστούν τα μέτρα που θα παρθούν. Η τρόικα εξετάζει και το σενάριο η τρύπα να αγγίξει τα 3,5 δισ. ευρώ. Όσο μεγαλύτερη είναι η έλλειψη τόσο ενισχύεται το ενδεχό­μενο για ενεργοποίηση μέτρων τον Νοέμβριο, τα οποία ήδη εμπεριέχονται στο μνημόνιο. Αυτό παραδέχθηκε και ο ίδιος ο πρωθυπουργός στη ΔΕΘ.

Τα μέτρα αφορούν την περαιτέρω αύξηση της έμμεσης φορολογίας σε τσιγάρα, ποτά και βενζίνη. Μπορούν να αντι­κατασταθούν κατόπιν συνεννόησης με την τρόικα, η οποία, όμως, βλέποντας τα διάφορα σενάρια να πηγαινοέρχονται και τις αντιδράσεις της αγοράς, έχει ζητήσει από το ΥΠΟΙΟ να συνοδεύει τις εναλλακτικές προτάσεις του με πειστικές μελέτες.

Εν τω μεταξύ στο Eurogroup του Σεπτεμβρίου ο Παπακωνσταντίνου δεσμεύθηκε ενώπιον των εταίρων του για νέα συρρίκνωση των δαπανών και συγκεκριμένα για:

Νέα περικοπή στις δαπάνες του ευρύτερου δημοσίου τομέα, με νέες συγχωνεύσεις και καταργήσεις οργανισμών καθώς και νέα συρρίκνωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Περικοπές στη λειτουργία των ΔΕΚΟ κατά το μοντέλο ΟΣΕ. Όσες ελλειμματικές εταιρείες δεν ακολουθήσουν την εξυγίαν­ση, θα κλείσουν.

Περικοπή στις εξοπλιστικές δαπάνες ύψους έως 2 δισ. ευρώ.

Νέα περικοπή στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων.

Επίσπευση της ενιαίας αρχής πληρωμών και του ενιαίου μισθολογίου, που θα φέρει και νέες μειώσεις στις μισθολογι­κές δαπάνες.

Όπου φύγει φύγει…

Η σκέψη της τρόικας να απεμπλακεί από την Ελλάδα στα μέσα του 2011 έχει αρχίσει να ισχυροποιείται μετά τις εντει­νόμενες κοινωνικές αντιδράσεις. Γι’ αυτό προωθείται με όλους τους τρόπους η... έγκυρη διαπίστωση ότι το ελληνικό μοντέλο πέτυχε. Ακόμη και στα road shows συμμετέχουν οι τροϊκανοί, πράγμα πρωτάκουστο, ώστε να πειστούν οι αγορές να μας δανείσουν με χαμηλό επιτόκιο.

Η δημοπρασία των εξάμηνων εντόκων γραμματίων της Τρίτης όμως έδειξε ότι οι αγορές δεν έχουν πειστεί. Το επιτόκιο ήταν στο 4,82%, ελάχιστα κάτω από το 5% που σιωπηλά έβαζε το ΥΠΟΙΟ ως ανώτατο αποδεκτό. Οι δημοπρασίες αυτές είναι χαμηλού ρίσκου, γι’ αυτό και οι ξένοι τοποθετούνται ευκο­λότερα.

Την ίδια στιγμή τα σπρεντ των δεκαετών ομολόγων – αυτά που μετρούν δηλαδή – βρίσκονται σταθερά πάνω από τις 800 μονάδες βάσης, υψηλότερα από την προ μνημονίου εποχή! Αξίζει να σημειωθεί μάλιστα ότι στη δημοπρασία εντόκων τρίμηνης διάρκειας που έγινε πέρυσι τον Οκτώβριο (13.10) το επιτόκιο ήταν μόλις 0,53%.

Την επόμενη εβδομάδα η Ελλάδα θα ξαναβγεί στις αγο­ρές με έκδοση εντόκων τρίμηνης διάρκειας, ενώ μέσα στον Οκτώβριο θα ξαναγίνουν εκδόσεις τρίμηνων και εξάμηνων εντόκων. Μέχρι τότε λήγουν παλαιότερες εκδόσεις ύψους 4,7 δισ. ευρώ, οι οποίες πρέπει να αναπληρωθούν με δάνεια από τις αγορές.

Μπορεί λοιπόν η απόφαση για μηνιαίες αντί για τρίμη­νες δημοπρασίες να φαίνεται ότι ελήφθη από το υπουργείο Οικονομικών, όμως σαφείς πληροφορίες αναφέρουν ότι η ιδέα ανήκει στον επίτροπο Όλι Ρεν, ώστε η τριβή με τις αγορές να είναι συνεχής (και η απεμπλοκή της τρόικας... συντομότερη).

Σκυτάλη στον Λουκά;

Το «Π» έγραψε από την προηγούμενη εβδομάδα ότι εδώ και καιρό ο Λουκάς Παπαδήμος τελεί εξ απορρήτων σύμβουλος του Γιώργου Παπανδρέου. Μάλιστα οι εκθέσεις, απόψεις και προτάσεις για την οικονομική πολιτική που πρέπει να ακολουθηθεί από εδώ και πέρα υποβάλλονται όλο και συχνότερα, με αποτέλεσμα να απομακρύνεται ο πρωθυπουργός από τον άλλοτε στενό συνεργάτη του Γιώργου Παπακωνσταντίνου.

Το Μαξίμου χρεώνει στον υπουργό Οικονομικών λανθασμένες κινήσεις και διαβουλεύσεις, κυρίως σε επίπεδο Ε.Ε, τους πρώτους μήνες διακυβέρνησης και πριν από τη σύναψη του δανείου με την τρόικα. Χρεώνεται επίσης τις επικοινωνιακές γκάφες και τη διαρκή σεναριολογία για τα μέτρα, που ξεκινά σχεδόν αποκλειστικά από το επιτελείο του, σε μια προσπάθεια να πιάσει τον σφυγμό της αγοράς, ελλείψει πείρας.

Το κυριότερο, όμως, είναι ότι ο υπουργός Οικονομικών χρεώνεται την υπεραισιόδοξη εικόνα που μετέφερε στο Μαξίμου όλους αυτούς τους μήνες για την πορεία της οικονομίας, η οποία έσκασε σαν φούσκα όταν ο πρωθυπουργός συναντήθηκε με κοινωνικούς φορείς στη Θεσσαλονίκη, αλλά και όταν ανέβηκε στη ΔΕΘ χωρίς κοινωνικές παροχές.

Εάν ο πρώην αντιπρόεδρος της ΕΚΤ έλεγε το «ναι», τώρα θα είχαμε ήδη αλλαγές στο οικονομικό επιτελείο. Όμως ο Παπαδήμος προτιμά να κινείται στο παρασκήνιο ώστε να μην χρεωθεί τις αποτυχίες. Άλλωστε υπηρετεί πιστά το προφίλ του επιτυχημένου τεχνοκράτη εδώ και μια δεκαετία και δεν θα το χαράμιζε για το χατίρι κανενός. Πόσο μάλλον όταν ουδέποτε έκλεισαν γι’ αυτόν οι διεθνείς πόρτες.