Βία στα γήπεδα: αναγκαία η πολιτική πρόληψης

Του Χρήστου Πιλάλη*

Χθες ολοκληρώθηκε στη μόνιμη επιτροπή μορφωτικών υποθέσεων της Βουλής η συζήτηση σχεδίου νόμου για τη βία στα γήπεδα. Ενός σχεδίου νόμου με ρυθμίσεις υποστήριξης του επαγγελματικού αθλητισμού, χωρίς ίχνος αναπτυξιακής πολιτικής για τον μαζικό ερασιτεχνικό αθλητισμό, που τα τελευταία χρόνια έχει υποστεί πρωτοφανή υποβάθμιση από τις κυβερνήσεις. Η βία στα γήπεδα αντιμετωπίζεται μόνο με αμφίβολης αποτελεσματικότητας λογικές καταστολής, από μια κυβέρνηση που, όπως δείχνει, στον αθλητισμό αποκλειστικό σκοπό έχει να βοηθήσει τις αθλητικές ανώνυμες εταιρείες να ξεμπερδέψουν με ένα πρόβλημα που δυσφημεί το προϊόν τους.

Κοινωνικό φαινόμενο
Όμως για να προσεγγίσουμε το πρόβλημα της βίας στα γήπεδα, ώστε να δώσουμε και τη σωστή λύση, πρέπει να κατανοήσουμε το αθλητικό θέαμα ως κοινωνικό φαινόμενο στη σύγχρονη εποχή, το οποίο παράγει ιδεολογίες και διαπλέκεται με άλλα κοινωνικά φαινόμενα, διαμορφώνοντας στάσεις ζωής και συμπεριφορές. Πρέπει επίσης να δούμε τον ρόλο που παίζει στην εξέλιξη του αθλητικού θεάματος η εμπορευματοποίηση και οι πολιτικές του νεοφιλελευθερισμού στον αθλητισμό, σε συνδυασμό με τον ρόλο των μέσων μαζικής ενημέρωσης και άλλων μεγάλων επιχειρηματικών συμφερόντων. Η βία στα γήπεδα αποτελεί μέρος της γενικότερης κοινωνικής βίας που αναπτύσσεται στις σύγχρονες κοινωνίες από κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά αίτια. Οι αιτίες των βίαιων γεγονότων στα ελληνικά γήπεδα πρέπει να αναζητηθούν στα προβλήματα της ζωής των νέων ανθρώπων, στην ανεργία, στην ανασφάλεια, στην αποξένωση κ.α.
Παράλληλα δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι οι πολιτικές των ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ. για τον αθλητισμό οδήγησαν στη γέννηση μεγάλων αντιθέσεων και ανισοτήτων. Άλλοι αθλητικοί φορείς επί χρόνια ενισχύονταν οικονομικά κι άλλοι όχι. Άλλοι είχαν και έχουν ασυλία και επιείκεια απέναντι στην αθλητική νομοθεσία και σ’ άλλους ο πέλεκυς πέφτει βαρύς. Άλλοι εξασφαλίζουν τη βιωσιμότητά τους, με την πολιτεία να τους χαρίζει εκτάσεις προνομιακά, να νομοθετεί υπέρ τους και να τους κτίζει γήπεδα, ενώ άλλοι δεν έχουν στον ήλιο μοίρα. Σε άλλους χαρίζονται χρέη και σ’ άλλους όχι. Έτσι η αναξιοπιστία που χαρακτηρίζει τον ελληνικό αθλητισμό συνολικά, στην περίπτωση του επαγγελματικού σκέλους του, παίρνει διαστάσεις πραγματικού πολέμου συμφερόντων, μέρος του οποίου γίνονται και οι φίλαθλοι μέσα από ιδιόμορφους κοινωνικούς μηχανισμούς (όπως η ταύτιση με την ομάδα τους). Επιπλέον, όλο το ελληνικό επαγγελματικό ποδόσφαιρο είναι προσανατολισμένο στο πρόσκαιρο κέρδος, αδιαφορώντας για τις υποδομές και την κατάσταση των γηπέδων. Κόντρα σε όλα αυτά ο μοναδικός αποτελεσματικός τρόπος για να προστατευθεί ο αθλητισμός από αρνητικά φαινόμενα είναι η ουσιαστική ένταξή του στην κοινωνική πολιτική του κράτους. Στο σημείο όμως αυτό οι κυβερνήσεις δεν τα έχουν πάει καθόλου καλά. Έχουν πλήρως αγνοήσει την παιδαγωγική πλευρά του αθλητισμού, την πρόληψη. Προσπαθούν να βρουν τρόπο αντιμετώπισης της βίας που προκαλούν 16χρο-να παιδιά, στα οποία όμως ποτέ δεν έδωσαν τη δυνατότητα να αθληθούν τα ίδια, ώστε να βιώσουν αυτό που αισθάνεται ένας αθλητής, για να μπορούν να σέβονται την προσπάθεια και του αντιπάλου.
ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ. συνέβαλαν τα μέγιστα ώστε οι νέοι να θεωρούν αθλητισμό αυτό που προσφέρει σήμερα το επαγγελματικό του σκέλος, με όλα τα αρρωστημένα φαινόμενα που το ακολουθούν. Παρέδωσαν μια χρήσιμη κοινωνική δραστηριότητα στους νόμους της αγοράς και του κέρδους, στη δράση και επαγγελματιών οπαδών.
Είναι καιρός να στραφούμε προς έναν αθλητισμό για τον άνθρωπο κι όχι για τα κέρδη.

Προληπτική πολιτική
Το μόνο θετικό στοιχείο του παρόντος σχεδίου νόμου είναι η πρόβλεψη υψηλών ποινών στους καταδικασθέντες για πράξεις βίας, όμως η πρόσκαιρη πάταξη ενός φαινομένου δεν αποτελεί λύση αν δεν δημιουργηθούν προϋποθέσεις μη επανεμφάνισής του. Χρειάζεται λοιπόν προληπτική πολιτική, για την οποία ούτε κουβέντα δεν έχει γίνει ποτέ από τις κυβερνήσεις. Χρειάζεται δηλαδή:
1  Άμεση εφαρμογή πολιτικών ανάπτυξης του αθλητισμού στα σχολεία και ενίσχυση των αθλητικών δραστηριοτήτων των φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης. Είναι εντυπωσιακό ότι δεν έχει ποτέ κατατεθεί από κυβέρνηση σχέδιο νόμου αποκλειστικά ή κυρίως για τον σχολικό αθλητισμό!
2  Πολιτικές αγωγής και φίλαθλου πνεύματος των νέων.
3  Πολιτική εκδημοκρατισμού του σωματειακού αθλητισμού, άνοιγμα των σωματείων και απαλλαγή από το παραγοντικό και πελατειακό μοντέλο.
4  Πολιτική διαφάνειας στις οικονομικές πράξεις των ΠΑΕ και ΚΑΕ και ενίσχυσης στα μητρικά ερασιτεχνικά σωματεία.
5 Πολιτική ενσωμάτωσης των φιλάθλων στη ζωή του σωματείου και συμμετοχής τους στη λήψη σημαντικών αποφάσεων.
6 Θεσμοθέτηση του Συνηγόρου του Φιλάθλου στα πρότυπα άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
7  Τέλος στις χαριστικές πολιτικές ρυθμίσεις στις αθλητικές ανώνυμες εταιρείες.
8  Επιβολή ποινών στις ΠΑΕ και ΚΑΕ οι οποίες ανέχονται την έκφραση βίας και ρατσιστικού μίσους.
9  Έλεγχος και όχι ατιμωρησία στα οπαδικά μέσα μαζικής ενημέρωσης.
10 Ασφαλής σχεδιασμός των γηπέδων με έμφαση στην ακεραιότητα των θεατών.

Είναι αναγκαία μια άλλη φιλοσοφία για τον αθλητισμό με:
- Πλήρη διαχωρισμό του ερασιτεχνικού από το επαγγελματικό ποδόσφαιρο και ενίσχυση του πρώτου παράλληλα, με μέτρα εκδημοκρατισμού.
- Συνέχιση της διακοπής κάθε κρατικής χρηματοδότησης στις ανώνυμες αθλητικές εταιρείες.
- Προστασία των φιλάθλων και θεσμοθέτηση του Συνηγόρου των Φιλάθλων.
- Δημιουργία Ανεξάρτητης Αρχής Διαιτησίας.
- Αυστηροποίηση των ποινών για ομάδες και παράγοντες που υποθάλπουν τη βία.
- Δημιουργία μόνιμης Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ελέγχου για τη διαφάνεια, την εξυγίανση του ποδοσφαίρου και την τήρηση της νομοθεσίας.
Πρέπει το γρηγορότερο να φύγουμε απ’ το μοντέλο του αθλητισμού του μνημονίου, της καπιταλιστικής συσσώρευσης στα χέρια λίγων, του τζόγου, της αδιαφάνειας, των στημένων αγώνων, του ντόπινγκ, της βίας, της επίσημης ατιμωρησίας, της καταλήστευσης των δημόσιων πόρων.


*Μέλος της Κεντρικής Πολιτικής Επιτροπής του ΣΥΝ