Δημήτρης Κομνηνός: «Οι φελλοί επιπλέουν ακόμα»

Συνέντευξη στη Χρυσούλα Παπαϊωάννου

Η λέξη «ρίσκο» μονοπώλησε την κουβέντα μας με το σκηνοθέτη Δημήτρη Κομνηνό. Για πολλούς λόγους. Αλλά να ξεκαθαρίσουμε ότι αυτό δεν αφορά στη φετινή θεατρική του πρόταση. Γιατί η παράσταση «Fucking Games», που έχει σκηνοθετήσει ο ίδιος και αναφέρεται στις σχέσεις δύο γκέι ζευγαριών πέρασε τις...εξετάσεις πέρυσι και φέτος έβαλε πλώρη για δεύτερη χρονιά και μάλιστα με φόρα (Θα παίζεται ως τις 20 Νοεμβρίου). Το «ζην επικινδύνως», όμως, στις μέρες μας ταιριάζει γάντι στους ανθρώπους της τέχνης, ή τουλάχιστον σε κάποιους από αυτούς. Ο Δημήτρης Κομνηνός είναι μια τέτοια περίπτωση. Πώς αλλιώς να εξηγήσεις την απόφασή του να μισθώσει το θέατρο «Βικτώρια» για αρκετά χρόνια, σε μια εποχή που δεν ξέρουμε αν η τσέπη του μέσου Έλληνα πολίτη θα αντέξει να στηρίξει την τέχνη; Ακόμα κι αν αυτό, όπως λέει ο ίδιος, «αγγίζει πλέον το όριο ενός extreme sport», ο σκηνοθέτης δεν το βάζει κάτω. Δύο ακόμα παραστάσεις θα φιλοξενηθούν στο θέατρο «Βικτώρια» προσεχώς: Οι «Αγάπη είναι» του Γιώργου Μπακόλα και «Με τη βούλα», σε σκηνοθεσία του Γιάννη Μποστατζόγλου.

Τι κοινό ήρθε πέρυσι στο θέατρο «Βικτώρια»; Ενδεχομένως, κάποιος να υποθέσει ότι η πλειονότητα των θεατών ήταν γκέι.

Στην αρχή, ναι. Στην πορεία όμως, η παράσταση αγκαλιάστηκε και από τους στρέιτ θεατές. Οποιοσδήποτε μπορεί να ταυτιστεί με το«Fucking Games». Ο καθένας μπορεί να αναγνωρίσει μια εικόνα του συντρόφου του ή του καλύτερου φίλου του και γενικότερα το αδιέξοδο των σχέσεων. Η θεματολογία του έργου είναι γκέι αλλά τα θέματα που βάζει στο τραπέζι δεν εξαιρούν κανέναν μας. Ας πάρουμε το παράδειγμα μιας χαρακτηριστικής ατάκας που ακούγεται στην παράσταση: «Τα περισσότερα ζευγάρια ξενερώνουν. Βαριέται ο ένας τον άλλο, δεν κάνουν σεξ πια, δεν βγαίνουν έξω, δεν διασκεδάζουν –φυσικό είναι να αρχίσουν να ψάχνονται αργά ή γρήγορα...!».

Ο κριτικός του «Guardian» Μάικλ Μπίλινγκτον έγραψε για το έργο : «ο συγγραφέας υπαινίσσεται ότι το γκέι σέξ έχει ξεπέσει από σύμβολο απελευθέρωσης σε φαινόμενο μόδας ή σε εργαλείο εξουσίας». Συμφωνείτε με αυτή την άποψη;

Προτιμώ να αφήσω την λέξη «ξέπεσε» στην κρίση του καθενός, καθότι όλα στη ζωή είναι θέμα επιλογής. Στις σχέσεις, ανεξαρτήτως σεξουαλικού προσανατολισμού, υπάρχει η έννοια του προσωρινού. To σεξ, κατά κάποιο τρόπο, είναι ένας πόλεμος χωρίς έλεος. Είναι διεκδίκηση, εξουσία, υποταγή, απελευθέρωση αλλά και ουσιαστική επαφή. Ο Τέννεσσι Ουίλλιαμς έχει πει ότι η ανθρώπινη επικοινωνία είναι μια καθαρά θεωρητική έννοια, εκτός από τις σπάνιες εκείνες περιπτώσεις που δυο άνθρωποι κάνουν καλό σεξ.

Μόδα ή όχι, είναι αλήθεια ότι η ελληνική κοινωνία έχει γίνει πιο ανοιχτή στο ζήτημα των ομοφυλόφιλων. Μιλάμε, όμως, για απλή ανοχή ή για αποδοχή επί της ουσίας;

Η ομοφυλοφιλία δεν είναι μόδα και δεν θα έπρεπε να είναι ούτε τρόπος ζωής. Δεν πιστεύω ότι υπάρχει ειλικρίνεια στην ελληνική κοινωνία ως προς το θέμα αυτό. Υπάρχει ανοχή και νομικά έχουν κατακτηθεί ορισμένα πράγματα, όμως είμαστε ακόμα πίσω. Να είναι καλά η εκκλησία γι’ αυτό...Ο αυτοπροσδιορισμός και η ελεύθερη επιλογή είναι συνταγματικό δικαίωμα, όχι όμως και κοινωνικό κεκτημένο. Μου έστειλαν προχτές στο facebok ένα τέλειο σλόγκαν που έλεγε: «Η ομοφυλοφιλία συναντάται σε πολλά είδη του πλανήτη μας. Η ομοφοβία μόνο σε ένα!» (γέλια). Το ότι η κοινωνία έχει γίνει πιο ανοιχτή με κάνει να διερωτώμαι αν πρόκειται για τα πρώτα στάδια αποδοχής του αυτονόητου και ουσιαστικής χειραφέτησης  ή μήπως λέμε «ωραία, δεν είναι κακό που υπάρχουν γκέι, αρκεί να πλένονται και να περπατούν λίγο πιο κει».

Ας πάμε και εμείς την κουβέντα μας λίγο πιο...κεί. Προσφάτως μισθώσατε ένα θέατρο για δύο δεκαετίες. Δεν είναι μεγάλο ρίσκο αυτό;

Έχω μισθώσει το θέατρο για περίπου δώδεκα χρόνια ακόμα. Είναι δύσκολο. Ήταν πάντα. Τώρα όμως αγγίζει τα όρια του... extreme sport. Είναι ανέκδοτο πλέον να περιμένεις να βγάλεις λεφτά από το θέατρο. Θεωρώ ότι το να ανοίγεις μια θεατρική επιχείρηση περιέχει μια γερή δόση τρέλας ανάμεικτης με βλακεία γιατί η πόλη δεν φημίζεται για το θεατρόφιλο κοινό της. Κι αυτό συμβαίνει διότι το θέατρο δεν την έχει πείσει. Παρ’όλα αυτά ποτέ δεν επιλέγω έργα ή συνεργάτες με το κριτήριο της εμπορικότητας.

Η τέχνη πόσο ρίσκο είναι...εξ ορισμού;

Ρίσκο είναι να επενδύεις στην Εθνική Τράπεζα. Η τέχνη δεν είναι ρίσκο. Είναι κάτι πέρα απ’ αυτό. Επομένως, δεν επενδύεις με κριτήρια μάρκετινγκ. Δεν μέμφομαι το εμπορικό θέατρο, είναι θεμιτός ο βιοπορισμός από αυτό.

Αν αναφερθούμε ειδικά στην Ελλάδα, μήπως ο καλλιτέχνης πρέπει να είναι και λίγο «καμικάζι»; Ποια είναι η άποψη σας για τις επιχορηγήσεις;

Εάν ανοίξουμε το ζήτημα των επιχορηγήσεων, θα δούμε σημεία και τέρατα. Προσωπικά, δεν έχω επιχορηγηθεί ποτέ, παρά μόνο από το θεατή που πληρώνει το εισιτήριο. Αυτό με κάνει περήφανο και με έναν τρόπο, όπως εύστοχα αναφέρατε, «καμικάζι». Πιστεύω ότι πρέπει να υπάρχουν οι επιχορηγήσεις. Είναι, όμως, βέβαιο ότι η αλληλεξάρτηση που δημιουργούν οι οικονομικές δοσοληψίες-με τον αδιαφανή τρόπο που γίνονται- δημιουργούν τζάκια και κατεστημένα. Επιπλέον, πνίγουν σε μεγάλο βαθμό την καλλιτεχνική έκφραση.

Συμφωνείτε με αυτό που υποστηρίζουν κάποιοι, ότι ενδεχομένως η τέχνη είχε εξαρτηθεί από το κράτος και ότι ίσως ήρθε ο καιρός να ανοίξει τα φτερά της;

Το θέμα είναι ποιος και με τι ποσό επιχορηγείται. Δεν μπορείς να βαφτίζεσαι ΜΚΟ (Μη Κυβερνητική Οργάνωση) ή Φιλανθρωπικό Σωματείο για να χρησιμοποιήσεις όλα τα πιθανά παραθυράκια που σου προσφέρει ο νόμος, την ίδια ώρα που άλλοι διαδηλώνουν έξω από το ΥΠΠΟΤ, το οποίο με τη σειρά του εγκρίνει δάνειο 95 εκατομμυρίων ευρώ στο Μέγαρο Μουσικής με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου. Αγανακτώ. Όλα αυτά τα «σκανδαλάκια με ερωτηματικό» δεν έρχονται στην επιφάνεια. Δεν «παίζονται» στις εφημερίδες ευρείας κυκλοφορίας. Το περίφημο «ό, τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό» ερμηνευόμενο κατά το δοκούν, είναι μια επικίνδυνη νοοτροπία.

Να σας πάω σε ένα άλλου είδους...ρίσκο. Το θέατρό σας βρίσκεται σε μια περιοχή που υποφέρει από την εγκληματικότητα. Έχουμε δει άλλα θέατρα της περιοχής να βάζουν λουκέτο. Πώς βιώνετε αυτή την κατάσταση;

Οι μετανάστες είναι μια χούφτα φιλήσυχοι άνθρωποι που έχουν φτάσει στη χώρα μας  μέσα από κακουχίες και βάσανα αδιανόητα για τη δική μας πραγματικότητα. Κάποιοι άνοιξαν καταστήματα, καφενεία, internet καφέ, μπακάλικα. Δεν ήρθαν για να ανοίξουν καβγά. Απελπίζομαι όταν βλέπω επικίνδυνες και ηλίθιες τοποθετήσεις που κατηγορούν τους μετανάστες για όλα. Τέτοιες απόψεις εκστομίζονται και από επίσημα χείλη, όπως π.χ. του Αντώνη Σαμαρά. Δηλαδή, πριν έρθουν οι μετανάστες, η Ελλάδα ήταν ο Παράδεισος; Έλεος! Κανένα θέατρο στην περιοχή μας ή αλλού δεν έβαλε λουκέτο λόγω των μεταναστών. Έκλεισε διότι δεν δούλευε. Υπάρχουν προβλήματα εγκληματικότητας στην πόλη μας, τα οποία ούτε ο πολλά υποσχόμενος νέος δήμαρχος μοιάζει να είναι διατεθειμένος ή ικανός να λύσει.

Πώς πιστεύετε ότι θα επηρεάσει η οικονομική κρίση τις τέχνες;

Δεν ξέρω με ποιο τρόπο θα επιβιώσει και να αναδειχθεί η τέχνη σε πηγή έμπνευσης και έκφρασης ενός πολλαπλώς τρομοκρατημένου και χωρίς οίκτο βαλλόμενου πολίτη, όπως είναι ο Έλληνας. Είναι αλήθεια ότι το να υπάρχουν 400 θέατρα στην Αθήνα είναι σχήμα οξύμωρο! Αλλά αν εξαφανιστεί η έννοια του θεάτρου, της μουσικής, της ποίησης, ενός πίνακα ζωγραφικής, του αθλητισμού, τί θα απομείνει για να κάνουμε πιο δημιουργική και υποφερτή τη ζωή μας;

Ως πολίτης πώς βιώνετε την κατάσταση σε αυτή τη νέα Ελλάδα που χαρακτηρίζεται από χαράτσια, περικοπές, φόρους;

Με οργή. Πληρώνουμε λάθη. Οι ημέρες της αφθονίας μας ήταν στρωμένες με εικονικά ροδοπέταλα και εμείς προσποιούμασταν ότι στο δρόμο μας μοσχομύριζε...άνοιξη! Αλλά απ’ αυτό μέχρι να μου λέει ο οποιοσδήποτε κύριος Πάγκαλος, με τρόπο ξεδιάντροπο, ότι «μαζί τα φάγαμε», υπάρχει τεράστια απόσταση. Και να με συγχωρείτε, αλλά εγώ πληρώνω τους φόρους μου κανονικά και ως πολίτης και ως επιχειρηματίας που έχει θέατρο. Φόρους που σε περίοδο κρίσης αυξήθηκαν με γεωμετρική πρόοδο προς πάσα κατεύθυνση και με χρήση κάθε δυνατής πολιτικής πονηριάς εκ μέρους αυτών που μας κυβερνούν. Οι πολίτες ανεχτήκαμε με τρόπο αβάσταχτα ελαφρύ τα δύο κόμματα που διαδοχικά μας κυβερνούν από την μεταπολίτευση και μετά, με την κάλυψη των κομμάτων της Αριστεράς, τα οποία νομιμοποιούν την αλητεία του δικομματισμού με την κούφια ρητορική τους. Αυτό όμως, δε σημαίνει ότι πρέπει να τιμωρηθούμε όλοι σαν κοινοί εγκληματίες. Υπάρχει ένα σοβαρό και σκεπτόμενο κομμάτι του πληθυσμού που δεν έχει πάρει ακόμα το λόγο. Ανησυχώ πολύ μήπως δεν τον πάρει ποτέ. Με τρόμο παρακολουθώ ακόμα τους «φελλούς» να επιπλέουν, υπεράνω της κρίσης.

Ανήκετε στους αισιόδοξους ή στους απαισιόδοξους;

Δεν ανήκω πουθενά.