Ξεριζωμένοι κι ασθενείς…

Το να θέτει κανείς θέμα ψυχικής υγείας των μεταναστών μοιάζει σχεδόν ανεκδοτολογικό. Θυμίζει εκείνο το «Αλβανός τουρίστας» της πρώτης περιόδου μαζικών εισροών στη χώρα. Ο κοινός νους αντιστέκεται σ’ αυτού του είδους τις πολυτέλειες. Σου λέει… εδώ δεν μπο ρούν οι ιθαγενείς να αντιμετωπίσουν τις εσωτε ρικές τους ανισορροπίες, θα τα καταφέρουν οι «ξένοι»; Το θέμα είναι όμως ότι αυτοί οι «ξένοι» αλληλεπιδρούν πλέον σε τέτοιο βαθμό με τη δική μας κοινότητα των… γνήσιων Ελλήνων, ώστε οι δικές τους ανισορροπίες να συλλει τουργούν και να τρέφουν τις προϋπάρχουσες δικές μας.

Μπαίνουν εδώ και δεκαετίες στα σπίτια μας, διορθώνουν τα πλακάκια στις κουζίνες μας, «κρατάνε» τους γονείς και τα παιδιά μας, γεμί ζουν τα σχολεία με τα γεννημένα στην Ελλάδα δικά τους πιτσιρίκια, αποτελούν δυναμικά ποσοστά στις στατιστικές μας και αγοραστική δύναμη για τις επιχειρήσεις μας, γενικώς… παίζουν όλους εκείνους τους νευραλγικούς ρόλους που η απλή απαρίθμησή τους θα έκανε ανά πάσα στιγμή τους πολίτες με εθνικιστικές αντιλήψεις να πάθουν αναφυ λαξία… Τα προ βλήματα που αντιμετώπισαν και που εξα κολουθούν να αντιμετωπίζουν οι μετανάστες, μεγεθυμένα από την εμπειρία του ξεριζωμού τους, έχουν επενεργήσει στη διάπυρη μάζα του ψυχισμού τους με τρόπο καταλυτικό. Η ψυχική αυτή λάβα άλλοτε θα γεννήσει έργα τέχνης κι άλλοτε θα γεννήσει τέρατα. Γι’ αυτό και, αργά ή γρή γορα, το θέμα της ψυχικής υγείας, ακόμα κι αν προσωρινά το παραβλέψουμε, ξανατίθεται μοναχό του.

Στην Ελλάδα υπάρχουν αυτή τη στιγμή 52 διαφορετικές εθνότητες. Οι υπηρεσίες υγείας ωστόσο που απευθύνονται αποκλειστικά σε μετανάστες και πρόσφυγες είναι ελάχιστες. Το ΕΣΥ δεν έχει ευθυγραμμιστεί με τις νέες διαπολιτισμικές ανάγκες και δεν υπάρχουν νο σοκομεία στα οποία παρέχονται πληροφορίες σε άλλες γλώσσες πέραν της ελληνικής, ούτε βέβαια προσλαμβάνονται διερμηνείς για να καλύψουν αυτό το κενό. Φωτεινές εξαιρέσεις αποτελούν μονάχα κάποια προγράμματα, μη κυβερνητικών οργανώσεων ως επί το πλείστον, που παρέχουν περίθαλψη και ψυχοκοινωνική υποστήριξη σε μειονότητες. Οι Γιατροί του Κόσμου, οι Γιατροί χωρίς Σύνορα, ο Ελληνι κός Ερυθρός Σταυρός, το Ελληνικό Κέντρο για τους Πρόσφυγες, η PRAKSIS, η ΜΚΟ Κλίμακα και η Οργάνωση Συνειρμός (στο πλαίσιο του προγράμματος «Ψυχαργώ» οι δυο τελευταίες), καταπιάνονται με τα ψυχικά προ βλήματα των μεταναστών, με τις γενεσιουργές αιτίες τους και τις δυνατότητες πρόληψής τους. Στην Ψυχιατρική Κλινική του Αιγινή τειου Νοσοκομείου επίσης λειτουργεί δύο φορές την εβδομάδα ειδική διαπολιτισμική μονάδα για μετανάστες. Δεδομένης όμως της καθολικής αποτυχίας της Ψυχιατρικής Μεταρ ρύθμισης Αβραμόπουλου, της υποχρηματο δότησης καθώς και της ασυμμετρίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης (οι μετανάστες είναι πλέον πάρα πολλοί), όλοι οι παραπάνω φορείς, όσο κι αν εντείνουν τις προσπάθειές τους, δεν επαρκούν για να απαντήσουν στις ανάγκες…

Τις πταίει;

Πρόσφατα, η Οργάνωση «Συνειρμός», που είναι υπεύθυνη για τη λειτουργία της μονάδας ψυχικής υγείας για μετανάστες «Βαβέλ», σε συνεργασία με τον Σύλλογο Νοσηλευτών Ψυ χιατρικών Νοσοκομείων ΕΣΥ Αττικής, διοργά νωσε μια ημερίδα με θέμα «Μετανάστευση και Ψυχική Υγεία». Έγκριτοι επιστήμονες και έμπει ροι επαγγελματίες προσέγγισαν το θέμα διεξο δικά και κατέληξαν σε σημαντικά συμπερά σματα τα οποία συνοψίζονται στα παρακάτω: Όσον αφορά το νομικό πλαίσιο:

Το νομικό πλαίσιο υποστήριξης των μετα ναστών είναι ελλιπές.

Το νομικό πλαίσιο υποστήριξης των αιτού ντων πολιτικό άσυλο, επίσης.

Υπάρχουν ακόμα σημαντικά προβλήματα υπηκοότητας και ιθαγένειας.

Όσον αφορά την εκπαίδευση:

Παραμένει εθνοκεντρική και μονοδιάστα τη.

Τα παιδιά των μεταναστών πέφτουν στα βαθιά, μέσα σε τάξεις πολυάριθμες όπου η εξατομίκευση και η κάλυψη των κενών είναι σχεδόν ουτοπία.

Όσον αφορά την εργασία:

Τα παιδιά των μεταναστών, ακόμα κι αν αποφοιτήσουν από πανεπιστημιακή σχολή, κινδυνεύουν να απελαθούν λόγω έλλειψης εν σήμων.

Μόνο το 1/3 των μεταναστών έχει άδεια πα ραμονής και δυνατότητα νόμιμης εργασίας.

Συνήθως εργάζονται σε αντικείμενα άσχετα από τις σπουδές τους με φτηνά μεροκάματα και ανασφάλιστοι (στο ίδιο καζάνι βράζουμε). Και κάπως έτσι, έχοντας συγκεντρώσει τις πι κρίες από όλα τα παραπάνω, καταλήγουμε στην Υγεία. Οι διαπιστώσεις είναι θλιβερές.

Μετανάστες χωρίς τα απαιτούμενα έγγρα φα δεν έχουν πρόσβαση στο ΕΣΥ, με εξαίρεση τη διαδικασία του επείγοντος. Σύμφωνα με τα στοιχεία έρευνας που έπεσε στα χέρια του «Π», το 88% των μη νόμιμων μεταναστών αλλά και το 58% των ασφαλισμένων καταφεύγουν στα επεί γοντα προκειμένου να εξυπηρετηθεί.

(Αυτή η στρατηγική ήταν τόσο διαδεδομέ νη στις αρχές της δεκαετίας, ώστε υπήρξε τότε εγκύκλιος του υπουργείου Δημόσιας Τάξης που προέβλεπε περιπολίες συνοριακών αστυ νομικών δυνάμεων στα δημόσια νοσοκομεία. Το ιατρικό και διοικητικό προσωπικό αρνιόταν να καταδώσει τους παράνομους μετανάστες στις αρχές).

Οι απαιτούμενες διαδικασίες ιατρικού ελέγχου του πληθυσμού κατά την είσοδό τους στη χώρα μας είναι ελλιπείς και δεν υπο στηρίζονται μηχανογραφικά. Το Πρωτόκολλο που τηρείται δεν είναι αξιόπιστο.

Οι μετανάστες δεν είναι ενημερωμένοι για τα δικαιώματά τους, όπως και οι επαγγελματί ες υγείας δεν είναι ενημερωμένοι για τα δικαιώ ματα των μεταναστών. u Άνθρωποι αναγκάζονται να το σκάσουν από την υπηρεσία Υγείας πριν ολοκληρωθεί η θερα πεία τους, εξαιτίας του φόβου της απέλασης.

Υπάρχει συσχέτιση μεταξύ καταθλιπτικών συναισθημάτων και επιπολιτισμού.

Υπάρχουν προβλήματα επικοινωνίας λόγω έλλειψης διερμηνέων (οι περισσότεροι μιλούν μόνο τη μητρική τους γλώσσα), που ενισχύουν το αίσθημα περιθωριοποίησης και απομόνω σης.

Παρατηρούνται δυσκολίες ανάπτυξης θε ραπευτικής σχέσης τόσο από τα μέλη της θερα πευτικής ομάδας όσο και από την πλευρά των πασχόντων.

Η εκπαίδευση των επαγγελματιών ψυχικής υγείας στις αρχές της Διαπολιτισμικής Ψυχια τρικής είναι ελλιπής. u Έχει εκφραστεί αλλά παραμένει ανεκπλή ρωτη η αναγκαιότητα αποδοχής των πολιτισμι κών διαφορών από τους επαγγελματίες υγείας και της εφαρμογής του μοντέλου της «αναπτυ ξιακής θεραπείας» για τους μετανάστες, οι οποί οι είναι και χρήστες ψυχοτρόπων ουσιών.

Προβλήματα προκύπτουν εξαιτίας της έλ λειψης αξιοπιστίας του πληροφοριοδότη για θέματα ψυχικής υγείας των παιδιών.

Αναφέρονται προβλήματα που σχετίζονται με την ψυχοκοινωνική αποκατάσταση και την αυτόνομη διαβίωση των μεταναστών, αφού ουσιαστικά δεν υπάρχει καμία μέριμνα από την πλευρά της πολιτείας. u Επισημαίνεται η συμβολή των ΜΚΟ στις ανάγκες και τα προβλήματα που αντιμετωπί ζουν οι μετανάστες .

Η προσωπική, πολιτισμική και θρησκευτική κουλτούρα των μεταναστών πολλές φορές πα ρεμποδίζει την αναζήτηση φροντίδας υγείας…

Η ηγεσία του ΥΥΚΑ είναι ακόμα νεαρή και έχει όλα τα περιθώρια να εντάξει τη Διαπολιτισμική Φροντίδα Υγείας στους σχεδιασμούς της. Εφό σον υπάρχει η δέουσα βούληση, βεβαίως…